Gaude, Mater Polonia

Zgłoszenie do artykułu: Gaude, Mater Polonia

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Ośrodek Kultury „Biblioteka Polskiej Piosenki” mieszczący się w Krakowie, przy ul. Krakusa 7, zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 z późn. zm.), w celu wymiany informacji z zakresu polskiej pieśni i piosenki. Wymiana informacji będzie się odbywać zarówno za pośrednictwem niniejszego formularza jak i bezpośrednio, w dalszym toku spraw, redaktora bazy danych, prowadzącego korespondencję z właściwego dla niego adresu mailowego.

Tytuł:

Gaude, Mater Polonia

Raduj się Polsko, Ojczyzno

Ciesz się, Matko Polsko

Autor słów:

Wincenty z Kielc

Boroń, Piotr[6]
Dokonał tłumaczenia oryginału z języka łacińskiego.

anonim[8]

Autor muzyki:

Klonowski, Teofil Tomasz[1]
Jest to domniemany autor czterogłoskowego opracowania muzycznego.

Gorczycki, Grzegorz Gerwazy[1], [4]
Dokonał czterogłosowego opracowania muzycznego.

Wincenty z Kielc[8]

Data powstania:

Utwór pochodzi z XIII w.

Informacje

Gaude Mater Polonia jest hymnem z trzynastowiecznej łacińskiej historii rymowanej, której twórcą jest Wincenty z Kielc (ok. 1200 ok. 1261). Był on dominikaninem, kanonikiem krakowskim, a także pierwszym znanym z imienia kompozytorem polskim. Hymn ten jest jednym z najpiękniejszych śpiewów chorałowych późnego średniowiecza[3]. Najstarszy jego zapis pochodzący z 1372 r. znajduje się w Antyfonarzu kieleckim[5]. Geneza utworu: w 1079 r. poniósł śmierć męczeńską biskup krakowski Stanisław ze Szczepanowa, który sprzeciwiał się królowi Bolesławowi Śmiałemu. Zbrodnia ta przyspieszyła klęskę jej sprawcy – króla. Utraciwszy tron, szukał schronienia na Węgrzech. Tymczasem kult Męczennika w okresie rozbicia dzielnicowego przybierał coraz większe rozmiary, potęgowany legendą o cudownym zrośnięciu się ciała, poćwiartowanego z woli króla. Taką odmianę losu wróżono i dla Polski[6]. Dlatego św. Stanisław został uznany, obok św. Wojciecha za głównego patrona Polski[8]. W procesie kanonizacyjnym – uwieńczonym Roku Pańskiego 1253 r. sukcesem w Asyżu – niepoślednią rolę odegrał Wincenty z Kielc – autor hymnu[6].

Melodia utworu nie jest dziełem Wincentego z Kielc, lecz została przez niego przejęta z trzynastowiecznego hymnu na cześć św. Dominika – Gaude Mater Ecclesia – wywodzącego się ze środowiska dominikanów włoskich.

Podniosły, pełen majestatu charakter tej pieśni sprawił, że już w okresie średniowiecza zyskała ona wielką popularność i była przez wieki śpiewana, aż po dzień dzisiejszy, w chwilach szczególnie uroczystych[3].

W oryginale pieśń ta zanotowana jest w jednogłosie, w czasach późniejszych opracowywano ją czterogłosowo w łatwej homofonicznej fakturze. W takiej postaci utwór zyskał dużą popularność wśród amatorskich zespołów śpiewaczych, zwłaszcza wśród chórów studenckich, które do dziś wykonują ją w uroczystych momentach roku akademickiego.

Autorstwo czterogłosowego opracowania Gaude Mater Polonia przypisywano błędnie przez długie lata G. G. Gorczyckiemu, wybitnemu kompozytorowi z przełomu XVII i XVIII w. W rzeczywistości pieśń tę opracował na cztery głosy Teofil Klonowski, autor zbioru pieśni chóralnych pt. Szczeble do nieba (Poznań 1867)[4].

Pieśń Gaude Mater Polonia na równi z Bogurodzicą pełnił w dawnych wiekach rolę hymnu narodowego. Autor tekstu nieznany. Hymn do dziś zachował swą żywotność. Jest często wykonywany w czasie uroczystości kościelno-narodowych. W ostatnich czasach wykonywany z okazji pielgrzymek Ojca Świętego Jana Pawła II do ojczyzny: „Ciesz się, Matko Polsko, bo syna masz szlachetnego[8]...”

Bibliografia

1. Ojców naszych śpiew: pieśni patriotyczne, nr 2.

2. Jeszcze jeden mazur dzisiaj: pieśń w łatwym układzie na fortepian, s. 22.

3. Śpiewnik polski, s. 8, 9.
Tekst jest tłumaczeniem wersji oryginalnej. Publikacja nie zawiera informacji na temat muzyki.

4. Siedem wieków pieśni polskiej: śpiewnik dla młodzieży z komentarzem historycznym, s. 14, 15.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu. Śpiewnik prezentuje melodie utworu w układzie dwugłosowym.

5. Polskie pieśni i piosenki: śpiewnik polski: [melodie i teksty], s. 15, 196.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu i muzyki utworu.

6. Boroń, Piotr, s. 7.
Tekst jest tłumaczeniem wersji oryginalnej. Publikacja nie zawiera informacji na temat muzyki.

7. Tam na błoniu błyszczy kwiecie: śpiewnik historyczny, s. 41.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

8. ...pieśń ujdzie cało...: śpiewnik.. T. 1, s. 10, 11.