Zgłoszenie do artykułu: Bogurodzica

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Ośrodek Kultury „Biblioteka Polskiej Piosenki” mieszczący się w Krakowie, przy ul. Krakusa 7, zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 z późn. zm.), w celu wymiany informacji z zakresu polskiej pieśni i piosenki. Wymiana informacji będzie się odbywać zarówno za pośrednictwem niniejszego formularza jak i bezpośrednio, w dalszym toku spraw, redaktora bazy danych, prowadzącego korespondencję z właściwego dla niego adresu mailowego.

Tytuł:

Bogurodzica

Autor słów:

anonim

Autor muzyki:

anonim

Bursa, Stanisław[12]
Dokonał harmonizacji utworu.

Informacje

Jest to najstarsza polska pieśń religijna, a zarazem najstarsza pieśń bojowa polskiego rycerstwa. Pochodzi prawdopodobnie z końca XIII w[2]. Była oficjalnym hymnem dynastii Jagiellonów, niewykluczone, że napisanym w r. 1386 z okazji koronacji Władysława Jagiełły na króla Polski[11]. W Śpiewniku pieśni patriotycznej pojawia się stwierdzenie, iż utwór mógł powstać już w XII w[7]. Kunsztowna i oryginalna melodia tego utworu jest dziełem wybitnego kompozytora, niestety nieznanego choćby z imienia. Zdaniem historyków stanowi on także twórcę tekstu, ściśle zespolonego z melodią[2]. Fragmenty tekstu pieśni wywodzą się z liturgii bizantyjskiej[4], tekst muzyczny oparty jest na archaicznej intonacji gregoriańskiej i ludowej[3] (Hieronim Feicht zwrócił uwagę na zbieżność melodyczną „Bogurodzicy” z pieśnią truwera Jehana de Braine Par dessor l'ombre d'un bois, co ma szczególne znaczenie dla interpretacji naszej pieśni jako utworu rycerskiego[9]). W ciągu wieków zmieniała się nieco melodia i odbiegła od tej, którą zanotował w 1407 r. ks. Maciej z Grochowa, wikary w Kcyni[12].

W miarę rosnącej popularności pieśni tekst Bogurodzicy rozrastał się – liczba zwrotek w XV w. dochodziła do 27. W tym samym stuleciu „Bogurodzica” była już powszechnie znanym dziełem wśród polskiego rycerstwa. Stąd też Jan Długosz w Kronikach Sławnego Królestwa Polskiego nazywa ją „patrium carmen”, czyli pieśnią ojczystą[2]. Z tego właśnie okresu z pierwszych lat XV stulecia (1407 r.) pochodzi najstarszy zapis melodyczno-tekstowy tej dostojnej pieśni (por. 4 wersja tekstu) . Została zapisana w rękopisie przechowywanym w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie, zawierającym średniowieczne kazania łacińskie na niedziele i święta[3]. „Bogurodzica” śpiewana była przez wojska polskie przed bitwami z Krzyżakami: pod Grunwaldem (1410 r.) i pod Dąbkami koło Nakła nad Notecią (1431 r.), przed bitwą z księciem litewskim Świdrygiełłą pod Wiłkomierzem (1435 r.), a także podczas koronacji królów i przy wydawaniu ważniejszych dekretów państwowych. Można ją więc określić jako ówczesny hymn narodowy. Ten skarb polskiej kultury jest hymnem ciągle żywym, rozbrzmiewa w kościołach i na koncertach dając świadectwo ciągłości naszej duchowej tradycji[2].

Znaczenie hymnu narodowego utraciła jednakże w drugiej połowie XVI w[4].

Bogurodzica zdobi jako hymn państwowy Kodeks Jana Łaskiego z roku 1506[11].

Przytoczone tu dwie pierwsze zwrotki stanowią starożytny zrąb pieśni, do której później (w w. XV i XVI) dodano dalsze; zwrotek tych, nie licząc odmian, jest 14.

O pieśni tej pisze prof. Łoś: Od niepamiętnych czasów śpiewa ją chórem duchowieństwo u grobu św. Wojciecha w Gnieźnie, w stolicy prymasów polskich i przez to samo już nabiera ona niezwykłego znaczenia, bo ten śpiew, uprawiany za czasów dawnej Rzeczypospolitej Polskiej, przetrwał jej upadek i rozlegał się pod sklepieniami katedry gnieźnieńskiej w czasach najgorszego ucisku niemieckiego tak samo, jak za królów polskich, a i dziś, po wskrzeszeniu Polski, trwa niezmiennie dalej. „Bogurodzica” stała się przez to jakby symbolem żywotności i wieczności Polski.

Starodawna ta i szanowana pieśń szczególnie silnymi więzami jest związana z dziejami wojska polskiego, bo oto istnieje tradycja, iż przynajmniej od bitwy pod Grunwaldem rycerstwo polskie idąc do boju pieśń tę śpiewało, oddając przez to siebie i losy Polski pod obronę Bożej Rodzicielki; pieśń więc wtedy spełniała to zadanie, które dziś spełnia melodia hymnu narodowego.... Dlatego też w szeregach strzeleckich „Bogurodzica” powinna być otoczona szczególną czcią, jako wyraz łączności naszej z tradycjami najstarszych żołnierzy Rzeczypospolitej[5].

Bibliografia

1. Ojców naszych śpiew: pieśni patriotyczne, nr 1.

2. Śpiewnik polski, s. 6, 7.

3. Siedem wieków pieśni polskiej: śpiewnik dla młodzieży z komentarzem historycznym, s. 11–13.

4. Polskie pieśni i piosenki: śpiewnik polski: [melodie i teksty], s. 13, 14, 196.

5. Śpiewnik strzelecki szkoły junaka: dla organizacyj przysposobienia wojskowego, s. 43–45.
Publikacja zawiera tekst podany według prof. Jana Łosia (pisownia dzisiejsza) oraz melodie według prof. Adolfa Chybińskiego.

6. Laudate Dominum: Chwalcie Pana: śpiewnik pielgrzymkowy Złotej Grupy Radomskiej, s. 8, 9.

7. Śpiewnik pieśni patriotycznej, s. 6.

8. Tam na błoniu błyszczy kwiecie: śpiewnik historyczny, s. 8.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

9. Studia nad muzyką polskiego średniowiecza, s. 85, 139.

10. ...pieśń ujdzie cało...: śpiewnik.. T. 1, s. 8, 9.

11. Złota księga pieśni polskich: pieśni, gawędy, opowieści, s. 12, 13.

12. Bogurodzica: starożytna pieśń polska.

13. Bogurodzica : pieśń z końca XIII lub początku XIV wieku.
W publikacji zamiast Kyrieleison jest Kyrie elejson.

14. Bogurodzica.
W publikacji zamiast Kyrieleison jest Kyrie elejson.