Gdy naród do boju

Zgłoszenie do artykułu: Gdy naród do boju

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Ośrodek Kultury „Biblioteka Polskiej Piosenki” mieszczący się w Krakowie, przy ul. Krakusa 7, zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 z późn. zm.), w celu wymiany informacji z zakresu polskiej pieśni i piosenki. Wymiana informacji będzie się odbywać zarówno za pośrednictwem niniejszego formularza jak i bezpośrednio, w dalszym toku spraw, redaktora bazy danych, prowadzącego korespondencję z właściwego dla niego adresu mailowego.

Tytuł:

Gdy naród do boju

Gdy naród do boju wystąpił

Gdy naród

Marsz po roku 1831

Szlachta polska w roku 1831

Szlachta w roku 1831

Autor słów:

Ehrenberg, Gustaw

Autor muzyki:

nieznany[7]

Mozart, Wolfgang Amadeusz[6]
Autor melodii.

Melodia:

z opery Don Juan Wolfganga Amadeusza Mozarta[6]

Data powstania:

1831
Brak zgodności co do daty powstania utworu. Domniemane daty przytaczane w publikacjach to: 1831, 1835, 1848.

Informacje

Bojowa pieśń chłopska i hymn ruchu ludowego oraz rewolucyjnego, żywa zwłaszcza w szeregach lewicy. Utwór znany był też pod tytułem Marsz po 1831 r., natomiast pierwodruk tekstu ukazał się pt. Szlachta w roku 1831 w tomie Dźwięki z minionych lat z 1848 r. Napisał ją radykalny publicysta i działacz społeczny, Gustaw Ehrenberg (1818–1895)[1]. Swoje dzieło wymierzył przeciwko polityce magnatów wysługujących się caratowi[5]. Tekst piętnuje bogaczy jako sprawców utraty wolności przez naród polski. Wyraża nadzieję na wybuch rewolucji, w której lud wymierzy magnatom sprawiedliwą karę. Opisuje wydarzenia powstania listopadowego, zwycięską bitwę pod Stoczkiem, nieudane projekty rozszerzenia walk i dyskutowaną wówczas sprawę oczynszowania chłopów i zniesienia pańszczyzny. Utwór stanowił pieśń bojową budzącego się ruchu chłopskiego[6].

Autora tekstu pieśni Gdy naród do boju, będącego parafrazą wiersza Ehrenberga, oraz czasu jego powstania dokładnie nie ustalono. Prawdopodobnie wiele osób uczestniczyło w procesie adaptacji oryginału do aktualnych celów politycznych, szczególnie w okresie Wiosny Ludów oraz powstania styczniowego[11].

Wiele dokumentów wskazuje na to również, że utwór ten był już znany przed 1848 r. i wykonywany w formie pieśni do melodii z 1831 r., która prawdopodobnie pochodziła z rewolucyjnej opery Daniela F. Aubera pt. Niema z Portici[5]. Sprzeciwia się temu przypuszczeniu autor rozprawy na temat pieśni Gdy naród do boju prof. Bogdan Zakrzewski (Wrocław, 1979). Ten wybitny uczony i historyk twierdzi, że wiersz Gustawa Ehrenberga dostosowany został do melodii Wariacji ChopinaDon Juana Mozarta (La ci darem la mano) napisanych w Warszawie, w r. 1827 wydanych natomiast w Wiedniu w 1830 r[11].

Pieśń śpiewana w różnych odmianach była długo popularna w środowiskach socjalistów i ludowców. Jako swój hymn przyjęła ją Gwardia Ludowa i Armia Ludowa. Następnie nieco zmodyfikowana stała się melodią przewodnią Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego[6].

Utwór wykonany również został podczas walk o krzyż w Nowej Hucie w 1967 r. Śpiewali je idący do ataku na milicyjne kordony wychodzący z huty robotnicy[9].

Bibliografia

1. Żołnierska rzecz: zbiór pieśni wojskowych, s. 40–42.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

2. Polskie pieśni rewolucyjne z lat 1918–1939, s. 19–21.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

3. Jeszcze jeden mazur dzisiaj: pieśń w łatwym układzie na fortepian, s. 23.

4. To idzie młodość: śpiewnik jednogłosowy, s. 8, 9.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

5. Śpiewnik „Iskier”: pieśni i piosenki na różne okazje, s. 18, 19, 399.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

6. Polskie pieśni i piosenki: śpiewnik polski: [melodie i teksty], s. 45, 46, 201, 202.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

7. Niech rozbrzmiewa wolny śpiew: śpiewnik, s. 326, 327.

8. Pieśni narodowe z muzyką: w setną rocznicę trzeciego rozbioru Polski wydane. Z. 2, s. 22.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu i muzyki utworu.

9. Nazar, Andrzej.

10. Tam na błoniu błyszczy kwiecie: śpiewnik historyczny, s. 42, 43.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

11. Złota księga pieśni polskich: pieśni, gawędy, opowieści, s. 85–87.
Wariant 4 to pierwotna postać wiersza napisana przez Gustawa Ehrenberga w 1836 r.