Hej, chłopcy, bagnet na broń

Zgłoszenie do artykułu: Hej, chłopcy, bagnet na broń

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Ośrodek Kultury „Biblioteka Polskiej Piosenki” mieszczący się w Krakowie, przy ul. Krakusa 7, zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 z późn. zm.), w celu wymiany informacji z zakresu polskiej pieśni i piosenki. Wymiana informacji będzie się odbywać zarówno za pośrednictwem niniejszego formularza jak i bezpośrednio, w dalszym toku spraw, redaktora bazy danych, prowadzącego korespondencję z właściwego dla niego adresu mailowego.

Tytuł:

Hej, chłopcy, bagnet na broń

Bagnet na broń

Hej, chłopcy!

Noc jaśnista przed nami rozświeciła gwiazdami

Autor słów:

Krahelska, Krystyna Irena

Autor muzyki:

Krahelska, Krystyna Irena

Data powstania:

1942
Brak zgodności, co do daty powstania utworu, jedna z publikacji podaje rok 1942 inna 1943.

Informacje

Autorką i kompozytorką była „Danuta” – Krystyna Krahelska. Narodzinom piosenki patronował Mokotów oraz organizacja wchodząca w czasie Powstania w skład pułku „Baszta”, do której należała także „Danuta”. Jak podaje Halina Irena Krahelska, na kartach książki Opowieść o zwyczajnej dziewczynie (s. 158–159), do Pieszej Woli, gdzie Krystyna okresowo mieszkała wraz z rodzicami, w grudniu 1942 r. z okazji świąt Bożego Narodzenia przyjechał z Warszawy „Andrzej Czarny” – czyli Witold Krassowski. Zlecił od batalionu „Baszta” napisanie „specjalnie dla nich piosenki – takiej, z którą będą mogli wyruszyć do walki. „(...) Nasza piosenka musi być naprawdę nasza, to znaczy taka, żeby się ją śpiewało tu, na polskiej ziemi”. 1 lub 2 stycznia 1943 r. Krystyna Krahelska zakończyła realizację zamówienia. W drugiej połowie lutego utwór Hej, chłopcy, bagnet na broń został zaprezentowany na specjalnym koncercie piosenek dla harcerzy z „Baszty” w Warszawie przy ul. Czarnieckiego na Żoliborzu. Zdobył niezwykłą popularność, szczególnie wśród członków „Szarych Szeregów” i w Grupach Szturmowych batalionu „Zośka”. 20 listopada 1943 r. dzieło ukazało się na łamach warszawskiego, podziemnego dwutygodnika harcerskiego Bądź gotów, organu „Rycerzy Zawiszy”. To spowodowało, że niebawem rozbrzmiewała także w oddziałach partyzanckich Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich, a nawet w Gwardii Ludowej na Kielecczyźnie, Lubelszczyźnie, w Krakowskiem, w Puszczy Kampinoskiej i pod Grodnem. Mimo znacznego zasięgu terytorialnego tekst piosenki nie uległ żadnym zniekształceniom, natomiast istniała jej adaptacja z 1944 r. pt. Hej, chłopcy. Zaczynała się od słów: „Noc jaśnista przed nami rozświeciła gwiazdami, Jasne słonko popłynie poza nocą przez dnie...” Po wyzwoleniu pierwowzór ukazał się w wielu śpiewnikach w kraju i za granicą, m. in. w zbiorku Smutna rzeka, wydanym w Londynie w 1964 r., w którym obok tekstów piosenek i wierszy zamieszczono również fragmenty ocalałych listów Krystyny Krahelskiej do brata Stanisława z lat 1941–1944. Utwór można znaleźć również w zbiorku Serce w  plecaku, w Śpiewniku zastępowego oraz we wszystkich innych wydawnictwach harcerskich. Według Bibliografii zwartych druków konspiracyjnych, piosenka została najprawdopodobniej wydrukowana w Śpiewniku Batalionów Chłopskich, który ukazał się w październiku 1944 r. nakładem Prasy Rocha[1].

Programowa pieśń harcerzy z Szarych Szeregów, zwłaszcza z batalionów „Zośka” i „Parasol”[10].

Drugi wariant tekstu został nadesłany przez Stanisława Figiel w ramach konkursu zorganizowanego staraniem Zarządu Głównego Związku Młodzieży Wiejskiej oraz redakcji tygodnika „Nowa Wieś”. Piosenkę zapisano 7 września 1967 r. we wsi Dobrociesze. Informatorem uczestnika był Stefan Jackowicz, zamieszkały w Kłodzku. Pieśń jest utworem partyzanckim z czasów II wojny światowej, wykonywany przez oddział działający w powiecie brzeskim, w lasach Roztoki i Rakowce.

W publikacjach podawano różne opracowania muzyczne, które są dowodem na żywotność utworu w przekazach ustnych[8].

Bibliografia