Zgłoszenie do artykułu: Wojenka

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Ośrodek Kultury „Biblioteka Polskiej Piosenki” mieszczący się w Krakowie, przy ul. Krakusa 7, zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 roku o ochronie danych osobowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2135 z późn. zm.), w celu wymiany informacji z zakresu polskiej pieśni i piosenki. Wymiana informacji będzie się odbywać zarówno za pośrednictwem niniejszego formularza jak i bezpośrednio, w dalszym toku spraw, redaktora bazy danych, prowadzącego korespondencję z właściwego dla niego adresu mailowego.

Tytuł:

Wojenka

Legun na wojence

Wojenko, wojenko

Wujenku, wujenku

Klasyfikacja:

pieśń legionowa

Autor słów:

nieznany

Gwiżdż, Feliks[9], [11], [16]
Jest to domniemany autor tekstu utworu.

Autor muzyki:

nieznany

Melodia:

ludowa[16]

Data powstania:

1914
Brak zgodności co do daty powstania utworu, jedna z publikacji podaje rok 1914 inna sierpień 1917 r.

Informacje

Niezwykle popularna piosenka legionowa, do tej pory anonimowa. Nie notowana przez śpiewniki żołnierskie z czasów I wojny światowej. Wydrukowana po raz pierwszy w śpiewniku Szula, który zanotował:

„W sierpniu 1917 r. na ćwiczeniach zasłyszałem nową melodię nieznaną mi w swojej kompanii (3. pp), mocno tym zdziwiony (jako że taki piosenkarz jak ja, wszystkie znać powinien) przysłuchałem się, przyłączyłem do śpiewu, a potem pytam: Skądeście wzięli tę piosenkę? Nie wiadomo, panie poruczniku... (...) W trzy tygodnie potem już znały tę piosenkę całe legiony. Dziś to jedna z najwięcej śpiewanych i najpiękniejszych, a bezimiennych piosenek”.

Anonimowy autor wykorzystywał być może tekst piosenki ludowej (o nieznanej melodii) podanej przez Aleksandra Słapę w jego antologii (Polska pieśń ludowa o wojnie i żołnierzach, Kraków 1916):

– Wojenka, wojenka, to se piękna pani,

– Bo se na wojenkę chłopcy malowani.

W czasie wojen polskich w latach 1918–1920 dodano dalsze zwrotki:

– Na wojence ładnie, kto Boga uprosi,

– Żołnierze strzelają, Pan Bóg kule nosi.

– Maszeruje wiara, pot się krwawy leje,

– Raz, dwa, stąpaj bracie, to tak Polska grzeje.

– Wojenko, wojenko, co za moc jest w tobie,

– Kogo ty pokochasz, w zimnym leży grobie.

(Jeziorski Władysław, Śpiewy i śpiewki żołnierskie 1914-1921, Cieszyn, br, (ok. 1921) s. 93.)

Pieśń powstała w 3 pułku Piechoty Legionów[1].

Piosenkę drukowano bardzo często. W 1939 r. przypomniano ją w III tomie Wojennej pieśni polskiej. W lipcu 1943 r. ukazał się w Warszawie konspiracyjny Śpiewnik domowy, w którym wydrukowano prawie całkowicie nowy tekst Wojenki, zachowując z pierwowzoru jedynie pierwsze zwrotki[2].

W Adrjanski_Zbigniew_Spiewnik_Iskier_piesni_i_piosenki_na_rozne_okazje_wyd_2 autorstwo tekstu tego utworu zostało przypisane Feliksowi Gwiżdż, a data powstania określona została na 1914 r.[9].

Inne źródła podają, że autorem jest także poeta legionowy Henryk Zbierzchowski lub Józef Obrochta-Maćkulin. Jeszcze inne źródła wskazują na anonimowość twórcy[16].

Tekst ósmego wariantu utworu został nadesłany przez Jana Balickiego w ramach konkursu zorganizowanego staraniem Zarządu Głównego Związku Młodzieży Wiejskiej oraz redakcji tygodnika „Nowa Wieś”[14].

Wariant dziesiąty tekstu pochodzi z okresu wojny polsko-ukraińskiej 1918–19. Powstał w polskich oddziałach lwowskich[18].

por.: Chojecki, Leon Pieśni żołnierskie na fortepian lub do śpiewu ułożył…, Warszawa, br, (ok. 1930), s. 20 (pt. Wojenko, wojenko[1].

Bibliografia

1. A gdy na wojenkę szli Ojczyźnie służyć...: pieśni i piosenki żołnierskie z lat 1914–1918: antologia, s. 290, 448, 449.

2. Niech wiatr ją poniesie: antologia pieśni z lat 1939–1945, s. 57, 58, 131.

3. 10 pieśni legionowych: w łatwym układzie na 3 głosy męskie lub żeńskie, dla użytku chórów szkolnych, ludowych i związków strzeleckich, s. 15, 16.

4. Piosenki leguna tułacza, s. 25, 26.

5. Idzie żołnierz...: Śpiewnik domowy.

6. Żołnierska rzecz: zbiór pieśni wojskowych, s. 57.

7. Ojców naszych śpiew: pieśni patriotyczne, nr 138.

8. Jeszcze jeden mazur dzisiaj: pieśń w łatwym układzie na fortepian, s. 86, 87.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

9. Śpiewnik „Iskier”: pieśni i piosenki na różne okazje, s. 48.

10. Śpiewnik polski, s. 110.

11. Polskie pieśni i piosenki: śpiewnik polski: [melodie i teksty], s. 74, 206.

12. Śpiewnik pieśni patriotycznej, s. 32.

13. Śpiewniczek młodzieży polskiej: zawierający dawne i nowsze pieśni z muzyką na 1, 2 i 3 głosy. Z. 1, z. III, nr 21, s. 28.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu i muzyki utworu.

14. Z pieśnią i karabinem: pieśni partyzanckie i okupacyjne z lat 1939-1945: wybór materiałów z konkursu ZMW i „Nowej Wsi”, s. 159, 160.

15. Tam na błoniu błyszczy kwiecie: śpiewnik historyczny, s. 146, 147.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

16. ...pieśń ujdzie cało...: śpiewnik.. T. 1, s. 190, 191.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

17. Śpiewnik młodej wsi: na 2 głosy, s. 70.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

18. Lwowskie piosenki uliczne, kabaretowe i okolicznościowe do 1939 roku, s. 251, 252.

19. Złota księga pieśni polskich: pieśni, gawędy, opowieści, s. 235.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

Finansowanie

Zrealizowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.