O mój rozmarynie

Zgłoszenie do artykułu: O mój rozmarynie

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Ośrodek Kultury „Biblioteka Polskiej Piosenki” zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE i ustawą o ochronie danych osobowych z dnia 10 maja 2018 (Dz. U. poz. 1000), w celu wymiany informacji z zakresu polskiej pieśni i piosenki. Wymiana informacji będzie się odbywać zarówno za pośrednictwem niniejszego formularza jak i bezpośrednio, w dalszym toku spraw, redaktora bazy danych, prowadzącego korespondencję z właściwego dla niego adresu mailowego.
Administratorem danych jest Ośrodek Kultury „Biblioteka Polskiej Piosenki” z siedzibą w Krakowie przy ulicy Krakusa 7. Wszelkie dokładne informacje o tym jak zbieramy i chronimy Twoje dane uzyskasz od naszego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (iodo@bibliotekapiosenki.pl).
Wszystkim osobom, których dane są przetwarzane, przysługuje prawo do ochrony danych ich dotyczących, do kontroli przetwarzania tych danych oraz do ich uaktualniania, usunięcia jak również do uzyskiwania wszystkich informacji o przysługujących im prawach.

Tytuł:

O mój rozmarynie

Rozmaryn

Pieśń o rozmarynie

Klasyfikacja:

pieśń legionowa

Autor słów:

nieznany

Denhoff-Czarnocki, Wacław
Napisał 7-10 zwotki w pierwszym i ósmym wariancie tekstu utworu.

Autor muzyki:

nieznany

Melodia:

ludowa[12], [19]

Data powstania:

1912
Brak zgodności, co do daty powstania utworu. Domniemane daty przytaczane w publikacjach to: 1912, 1913, 1915.

Miejsce powstania:

Piotrków Trybunalski

Informacje

Jedna z najbardziej znanych piosenek żołnierskich. Znajduje się prawie we wszystkich śpiewnikach żołnierskich okresu I wojny światowej. Fakt, że nie została zamieszczona przez Franciszka Barańskiego (Jeszcze Polska nie zginęła) świadczy, że przed I wojną nie cieszyła się większą popularnością. Zbyszko Mroczek podał, że melodia tej pieśni pochodzi z XVII w. i „śpiewali ją żołnierze Rakoczego”. Brak jednak dowodów źródłowych potwierdzających tę tezę. Najwcześniejszym przekazem dotyczącym tej piosenki są wspomnienia Michała Sokolnickiego Rok czternasty. W czasie wiosennych ćwiczeń krakowskiego „Strzelca” w połowie kwietnia 1913 r. autor po raz pierwszy usłyszał tę piosenkę:

„Kto ją przyniósł? Jak przywrócić w pamięci zapomniane imię, pseudonim czy nazwisko, jak odgrzebać spod tylu innych widzeń twarz miłą? Żaden ‘skarbiec’ ani żadne zbiorek ‘Pieśni Polskich’ tej piosenki nie zawierał. Nie wiem, skąd ją przyniósł, z jakiej tradycji wydostał młodzieniec, który maszerował wówczas w naszej pierwszej czwórce”.

Możemy przyjąć obecnie, że do dawnej melodii ludowej z lat poprzedzających wybuch wojny światowej (1912–1913) ułożono pierwsze zwrotki znanej później pieśni. Według Władysława Jeziorskiego pierwsze sześć zwrotek jest pochodzenia ludowego, trzy następne dodane przez Wacława Denhoffa-Czarnockiego (Władysław Jeziorski, Nowy śpiewnik polski 1914–1917. Zebrał… Kraków 1917, s. 112)[1].

Jak wiele żołnierskich piosenek traktowana była „kupletowo”: zależnie od miejsc akcji i wydarzeń dopisywano nowe zwrotki[19].

Piosenka rozpowszechniła się w czasie I wojny światowej. Nieznany nam autor przerobił ją podobno na użytek Legionów z sześciozwrotkowej piosenki ludowej. Siódmą, ósmą i dziewiątą dopisał później poeta legionowy Wacław Denhoff-Czarnocki i w tej wersji była publikowana w III tomie Wojennej pieśni polskiej. W 1943 r. trafiła na karty podziemnego wydawnictwa Śpiewnik domowy, śpiewano ją w oddziałach partyzanckich i wojskowych. Przeglądając ostatnio stare wydawnictwa muzyczne sprzed I wojny światowej i z lat 1914–1918, natrafiłem na nuty, wydane nakładem warszawskiej firmy B. Rudzkiego, pt. Pianista w salonie, zbiór ulubionych utworów ułatwionych przez prof. L. Chodeckiego. Druk pochodzi z okresu, gdy Warszawa znajdowała się w rękach Prusaków. Na ostatniej stronicy wydawca zamieścił spis, obejmujący ponad sto przeróżnych utworów, które ukazały się w cyklu Pianista w salonie i które „ułatwił” (opracował względnie zaaranżował) Leon Chojecki. W wykazie tym figurują także jego oryginalne kompozycje. Pod nr 87 znalazłem piosenkę O, mój rozmarynie. Czy ta wzmianka może być wskazówką prowadzącą do „odkrycia” zapomnianego kompozytora owej piosenki żołnierskiej, której melodia uchodziła dotąd za ludową[2].

Szare Szeregi otaczały dbałością wszystkie utwory z pierwszej wojny światowej. Każdy „zawiszak” i prawie każde dziecko w wieku zawiszackim (12–14 lat) znało patriotyczne wiersze, pieśni i piosenki swoich ojców. Między innymi: O, mój rozmarynie... – piosenkę, z którą Legiony Polskie pod wodzą Józefa Piłsudskiego (1867–1935) rozpoczęły (6 VIII 1914) swój marsz ku niepodległości z krakowskich Oleandrów.

Oleandry (6 sierpnia 1914)

Plutony, szeregi, tyraliery –

Na błoniach siwieją w krąg mundury,

Padają rozkazy: ...dwa, trzy, cztery,

Czerwone na piersiach jak krew – sznury.

Hej, trąbka strzelecka gra... Kompania

Kolumną czwórkową jak w tan płynie,

Nad czołem skrzydlata pieśń się słania:

Rozwijaj się – o, mój rozmarynie...

I popłynęła pieśń przez kolejne pokolenia... chociaż jej twórcy (autor słów i kompozytor) zawieruszyli się gdzieś w mrokach dziejów[20].

por.: Mroczek Zbyszko W., Pieśni Legionów Polskich 1914–1915 z melodyami zebrał… Kraków 1915, s. 47–48; uzup. Mroczek Zbyszko W., Śpiewnik Legionisty Polskiego 1914–1916, Kraków 1916, s. 82–83; Polskie pieśni wojenne i piosenki obozowe, zebrał Z(agórski) Ad(am), Piotrków 1915, s. 64–65; Biernacki-„Kostek” Wacław, Marsze i piosenki Brygady Piłsudskiego, Kraków 1915, s. 14; Kronenberg Leopold, Śpiewki żołnierzy polskich 1914–1915. Zebrał i wydał… wyd. 2, Cieszyn, br, (ok. 1915), s. 19–20; Migo Jan, Śpiewnik wojenny... zebrał... Kraków 1916, s. 51–52; Śpiewnik Żołnierza Polskiego zebrał i ułożył T. H. D, Warszawa,br, (ok. 1918), s. 19–20[1].

Bibliografia

1. 

Roliński Adam, A gdy na wojenkę szli Ojczyźnie służyć...: pieśni i piosenki żołnierskie z lat 1914–1918: antologia, wyd. 2, Kraków, Księgarnia Akademicka, 1996, s. 288, 289, 446, 447.

2. 

Szewera Tadeusz, Straszyński Olgierd, Niech wiatr ją poniesie: antologia pieśni z lat 1939–1945, wyd. 2 poszerzone, Łódź, Wydawnictwo Łódzkie, 1975, s. 61–63, 132, 133.

3. 

Szul Bogusław, Piosenki leguna tułacza, Warszawa, 1919, s. 74, 75.

4. 

Jeziorski Władysław, Nowy śpiewnik polski 1914–1917, Kraków, Centralne Biuro Wydawnictw N.K.N., 1917, s. 110–112.

5. 

Kozietulski Czesław, 10 pieśni legionowych: w łatwym układzie na 3 głosy męskie lub żeńskie, dla użytku chórów szkolnych, ludowych i związków strzeleckich, Lwów, Państwowe Wydawnictwo Książek Szkolnych, 1934, s. 11, 12.

6. 

M. B. Nowina, Pieśni narodowe, wojenne, obozowe, ludowe: z muzyką, Warszawa, Księgarnia Maksymiliana Borkowskiego, 1916, s. 37, 38.

7. 

Zagórski Adam, Żołnierskie piosenki obozowe: (50 piosenek – tekst i melodie), Piotrków, Drukarnia Polska, 1916, s. 30.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

8. 

Bednarowicz Jędrzej, Werner Stanisław, Żołnierska rzecz: zbiór pieśni wojskowych, Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1965, s. 59, 60.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

9. 

Straszewicz Marzenna, Ojców naszych śpiew: pieśni patriotyczne, Komorów, Prometeusz, 1992, nr 129.

10. 

Waśniewski Zbigniew, Kaszycki Jerzy, To idzie młodość: śpiewnik jednogłosowy, Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1962, s. 26, 27.

11. 

Łempicki Stanisław, Fischer Adam, Polska pieśń wojenna: antologia poezyi polskiej z roku wielkiej wojny, Lwów, Księgarnia Polska, 1916, s. 188.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

12. 

Adrjański Zbigniew, Śpiewnik „Iskier”: pieśni i piosenki na różne okazje, wyd. 2, Warszawa, Wydawnictwo „Iskry”, 1976, s. 51, 52.

13. 

Wacholc Maria, Śpiewnik polski, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1991, s. 96, 97.

14. 

Brojacz Władysław, Krzemień Krzysztof, Królikowski Jacek, Karczma piwna, czyli huczne spotkanie Gwarków i Fuksów Instytutu Górnictwa Naftowego i Gazownictwa – Kraków, Kraków, Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej przy Instytucie Górnictwa Naftowego i Gazownictwa, 1980, nr 25.

15. 

Prosnak Jan, Siedem wieków pieśni polskiej: śpiewnik dla młodzieży z komentarzem historycznym, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1979, s. 188, 189.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu. Zawiera natomiast opracowanie muzyczne autorstwa Józefa Tadeusza Klukowskiego.

16. 

Wójcicki Antoni, Cieślak Antoni, Polskie pieśni i piosenki: śpiewnik polski, Warszawa, Wydawnictwo Polonia, 1989, s. 71, 72, 206.

17. 

Cepelli Jan, Śpiewnik strzelecki szkoły junaka: dla organizacyj przysposobienia wojskowego, Warszawa, Główna Księgarnia Wojskowa, 1933, s. 214, 215.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

18. 

Pilecka Ligia, Tam na błoniu błyszczy kwiecie: śpiewnik historyczny, wyd. Wyd 1 2 rzut, Kraków, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1985, s. 102, 103.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

19. 

Łochowski Leon, Korniewski Wiesław, ...pieśń ujdzie cało...: śpiewnik.. T. 1, Warszawa, Oddział Kultury Departamentu Wychowania Wojska Polskiego, 1992, s. 183–185.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

20. 

Bogusz Stanisława, Mocarni Polski miłowaniem: antologia pieśni i wierszy Polski Walczącej 1939–1945, Warszawa, Dom Wojska Polskiego, 2006, s. 19–22.

21. 

Olszewski Jerzy, Śpiewnik młodej wsi: na 2 głosy, Warszawa, Centralny Związek Młodej Wsi, 1937, s. 71.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora muzyki utworu.

22. 

Adrjański Zbigniew, Złota księga pieśni polskich: pieśni, gawędy, opowieści, Warszawa, Bellona, 1994, s. 235, 236.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

23. 

Biernacki Wacław, Marsze i piosenki Brygady Piłsudskiego, Kraków, Baranowski, Michał, 1915, s. 14.
Publikacja nie zawiera informacji na temat autora tekstu oraz muzyki utworu.

Finansowanie

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007–2013.